Pojęcie i klasyfikacja papierów wartościowych
Instytucję papierów wartościowych, do których zgodnie z powszechnym poglądem zakwalifikować należy również akcje statuuje art. 921 (6) Kodeksu cywilnego. Warto zauważyć, że przepis ten jednakże nie wprowadza ogólnej definicji papieru wartościowego.Wobec braku legalnej definicji ustawowej papieru wartościowego próby zdefiniowania tego terminu podejmowane były w doktrynie. I tak Z. Radwański wyraził przekonanie, że papier wartościowy jest dokumentem stwierdzającym określone w jego treści prawo, które jest immanentnie z nim związane w tym sensie, że posiadanie tego dokumentu staje się niezbędną przesłanką przypisania prawa osobie formalnie z niego uprawnionej, a w konsekwencji i przesłanką dochodzenia przez nią realizacji tego prawa.
Z kolei W. Czachórski dokonując systematyzacji papierów wartościowych wyróżnił papiery wartościowe w szerokim tego słowa znaczeniu oraz papiery wartościowe w węższym tego słowa znaczeniu. Za papiery wartościowe w szerokim znaczeniu uznał te, co do których w ogóle posiadanie dokumentu jest niezbędne dla realizacji ucieleśnionego w nim uprawnienia. Do tego grupy papierów wartościowych zaliczył on:
• papiery reprezentujące wierzytelności pieniężne na sumy oznaczone płatne we wskazanych terminach, jak obligacje , listy zastawne , czeki , weksle ,
• papiery reprezentujące wierzytelności pieniężne, uwarunkowane przez zajście zdarzeń losowych jak np. losy loteryjne, polisy ubezpieczeniowe,
• dokumenty reprezentujące prawa udziałowe w spółkach handlowych kapitałowych, a zatem w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i spółkach akcyjnych (akcje),
• papiery reprezentujące uprawnienia do rozporządzania towarami powierzonymi pieczy wystawcy dokumentu np. dowody składowe domów składowych , konosamenty i dowody ładunkowe,
• zapisy długu na okaziciela, pod warunkiem, że dany system prawny uznaje je za dopuszczalne na podstawie szczególnego zezwolenia właściwej władzy bądź bez takiego zezwolenia
Jako papiery wartościowe w szerokim tego słowa znaczeniu uznane mogą być również tzw. papiery legitymacyjne, wskazujące uprawnionego w sposób imienny, przy których obowiązek świadczenia dłużnika jest związany z przedstawieniem papieru, jak np. dokumenty ubezpieczeniowe, książeczki oszczędnościowe, imienne abonamenty teatralne, kinowe, koncertowe, miesięczne bilety autobusowe.
Do papierów wartościowych w znaczeniu węższym należą zaś, te co do których z mocy szczególnych przepisów prawa istnienie możliwość ich zbywania z tym skutkiem, że nabywca w dobrej wierze papieru od osoby, na którą wskazuje dokument, nabędzie uprawnienie ucieleśnione w dokumencie, choćby zbywca nie był rzeczywiście uprawnionym .
Przepisy regulujące materię papierów wartościowych, w tym również akcji umieszczone zostały w różnych przepisach. Jak już wspomniano wcześniej ogólną regulację w tym zakresie wprowadzają przepisy Kodeksu cywilnego od art. 921 (6) – art. 921 (16). Z przepisów tych wyprowadzić można podział papierów wartościowych oparty na kryterium legitymacji formalnej i sposobu przenoszenia papierów wartościowych:
• papiery imienne, które legitymują jako uprawnionego osobę imiennie wymienioną w ich treści; przenoszalność uprawnień z takich papierów odbywać się może jedynie na podstawie przelewu i wydania dokumentów, a zatem zastosowanie znajdzie tutaj art. 509 i nast. k.c.
• papiery na zlecenie, które legitymują jako uprawnionego osobę imiennie w ich treści wymienioną lub osoby, na które uprawnienia z dokumentu zostaną przeniesione w drodze indosu ,
• papiery na okaziciela, które legitymują jako uprawnionego każdą osobę, która przedstawia dokument jego wystawcy, papiery na okaziciela są przenoszalne w drodze przeniesienia własności dokumentu oraz wydania tego dokumentu (art. 921 (12) k.c.)
Z punktu widzenia swoich funkcji papiery wartościowe podzielić można na:
• kapitałowe,
• obrotu płatniczego i kredytowego,
• obrotu towarowego,
• udziałowe,
• rzeczowe
Stosując z kolei kryterium rodzaju inkorporowanego prawa papiery wartościowe dzielą się na:
• obligacyjne, a zatem ucieleśniające wierzytelności,
• prawa rzeczowego,
• udziałowe
Dla wyjaśnienia istoty papierów wartościowych istotna jest także kwestia chwili powstania papieru wartościowego. W zakresie tym wyodrębnić można następujące teorie:
• teoria kreacyjna, zgodnie z którą papier wartościowy powstaje w chwili złożenia przez wystawcę podpisu na dokumencie,
• teoria emisyjna, w myśl której powstanie papieru wartościowego warunkuje się wyjściem dokumentu z rąk wystawcy zgodnie z jego wolą, czyli puszczeniem go w obieg,
• teoria umowna, która zakłada, że do powstania zobowiązania nie jest wystarczające samo wystawienie dokumentu we właściwej formie, a wymagana jest umowa pomiędzy wystawcą a odbiorcą dokumentu.
strona główna poprzednia strona
Brak poradników o podobnej tematyce
